۱-زراره از حضرت امام باقر علیه السلام حدیث كند كه فرمودند : خداى عز و جل فرماید: «همانا آنان كه سرفرازى كنند از عبادت (و پرستش) من، زود است كه سرافكنده بدوزخ درآیند» (سوره مؤمن آیه ۶۰) حضرت فرمودند: (مقصود از عبادت) دعاء است، و بهترین عبادت دعاء است، عرضكردم: (مقصود از أواه در این آیه چیست كه خداوند فرماید:) «همانا ابراهیم أواه و شكیبا بود» (سوره توبه آیه ۱۱۴) فرمود: أواه یعنى بسیار دعا كننده به درگاه خداوند.
۲-سدید گوید: بامام باقر علیه السلام عرضكردم: كدام عبادت بهتر است؟ فرمود: چیزى نزد خداى عز و جل بهتر از این نیست كه از او درخواست شود و از آنچه نزد او است خواسته شود، و كسى نزد خداى عز و جل مبغوض تر نیست از آن كس كه از عبادت او تكبر ورزد (و سرپیچى كند) و آنچه نزد او است درخواست نكند.
۳-میسر بن عبد العزیز گوید: حضرت امام صادق علیه السلام بمن فرمودند : اى میسر دعا كن و مگو كه كار گذشته است و آنچه مقدر شده همان شود (و دعا اثرى ندارد)، همانا نزد خداى عز و جل منزلت و مقامى است كه بدان نتوان رسید جز به درخواست و مسألت، و اگر بنده اى دهان خود ببندد و درخواست نكند چیزى باو داده نشود، پس درخواست كن تا بتو داده شود، اى میسر هیچ درى نیست كه كوبیده شود جز اینكه امید آن رود كه بروى كوبنده باز شود.
شرح- مرحوم علامه بزرگوار مجلسی (اعلی الله درجة) در مرآة العقول گوید: اینكه فرمودند : «و مگو كه كار گذشته است» این نهى امام علیه السّلام از این گفتار دو وجه دارد: یكى آنكه این گفتار باطل است زیرا این گفتار یهود و برخى از حكماء است بلكه باید ایمان به بداء داشت و با اینكه خداوند سبحان هر روز در كارى است، و هر چه خواهد محو كند و هر بخواهد ثبت كند و قضا و قدر مانع دعا نیستند چون تغییر در لوح محو و اثبات ممكن است ، گذشته از اینكه خود دعاء نیز از اسباب قضا و قدر است و امر به دعاء نیز از همان ها است.
دیگر اینكه درست است كه علم خداوند بهر چه تعلق گرفته همان شود ولى این مانع از دعا نیست و اینكه امام علیه السلام او را از این گفتار نهى فرموده یعنى نهى از اینست كه این كلام را (كه در جاى خود صحیح است) مانع از دعاء قرار ندهى كه سبب اعتقاد بر بى فائده بودن دعاى تو شود، و حاصل جوابى كه حضرت از آن فرموده است بدو وجه برگردد:
اول اینكه: دعا بخودى خود مطلوبست چون عبادت بزرگیست و به مقام بلندى انسان را نزد خداى تعالى رساند كه جز به وسیله دعا و زارى رسیدن بدان مقام ممكن نیست.
دوم اینكه مقدرات گاهى كم و زیاد مى شوند و بسا باشد كه بواسطه شرطى از میان برود مثلا در تقدیر خداوند عمر كسى سى سال گذشته است به شرط اینكه صله رحم نكند و اگر كرد شصت سال مقدر شده، و روزیش در فلان روز بیك درهم مقدر شده اگر دعا نكند و بیشتر درخواست نكند، و اگر دعا و درخواست كرد دو درهم مقدر شده و هم چنین سایر چیزها، و حاصل اینكه براى وجود تمام كاینات و عدم آنها شرائط و اسبابى است و خداى سبحان نخواسته است كارها را بدون اسباب انجام دهد، و از جمله اسباب براى برخى از چیزها دعا است كه اگر دعا نكند آن چیز بدو داده نشود؟
و اما علم خداوند پس آن تابع معلوم است و علت پیدایش چیزى نگردد، و قضا و قدر حتمى و لازم نیستند و گر نه ثواب و عقاب و امر و نهى باطل گردند چنانچه از امیر المؤمنین علیه السلام گذشت،…
۴-و نیز حضرت امام صادق علیه السلام فرمودند: هر كه از فضل خداى عز و جل درخواست نكند نیازمند و فقیر گردد.
۵-حماد بن عیسى گوید: شنیدم از حضرت امام صادق علیه السلام كه می فرمودند: دعا كن و مگو كار از كار گذشته است زیرا دعا همان عبادت است و خداى عز و جل فرماید: «آنان كه از عبادت من تكبر ورزند زود است كه سرافكنده بدوزخ در آیند» (سوره مؤمن آیه ۶۰) و نیز فرموده است: «مرا بخوانید تا اجابت كنم» (این آیه نیز اول همان آیه پیشین است).
شرح- مرحوم علامه بزرگوار مجلسی (اعلی الله درجة) در مرآة العقول گوید: مقصود اینست كه چنانچه پیش گفته شد دعا بخودى خود عبادت است زیرا در این آیه آن را عبادت دانسته و خداى تعالى بدان فرمان داده پس بر فرض كه به اجابت نیز نرسد بخاطر اطاعت امر او باید انجام شود مانند سایر عبادات، و ترك آن موجب خوارى و كوچكى و ورود در دوزخ است چنانچه آیه بر آن دلالت دارد، علاوه بر اینكه خداى سبحان وعده اجابت فرموده و در وعده خویش تخلف نورزد، و این مطلب با تقدیر هم منافات ندارد، زیرا دعا نیز مقدر است و فایده اى هم كه بر آن مترتب شود مقدر گردیده است.
۶-سیف تمار گوید: شنیدم از حضرت امام صادق علیه السلام كه می فرمودند : بر شما باد به (ملازمت) دعاء، زیرا به هیچ چیز مانند آن بخدا نزدیك نشوید، و هیچ حاجت كوچكى را بخاطر كوچكیش رها نكنید از اینكه براى آن بدرگاه خداوند دعا كنید، زیرا آن كس كه حاجات كوچك بدست اوست همان كس است كه حاجات بزرگ در اختیار اوست.
شرح- یعنى نپندارید كه كارهاى كوچك بدون تقدیر خداوند انجام شود بلكه تمامى كارها از كوچك و بزرگ بدست او است.
۷-و نیز آن حضرت علیه السّلام فرمودند : دعاء همان عبادتى است كه خداى عز و جل فرموده است: «همانا آنان كه از عبادت من تكبر ورزند» تا آخر آیه. خداى را بخوان (و دعا كن) و مگو كار گذشته است. زراره گوید: مقصود آن حضرت اینست كه عقیده تو بقضا و قدر جلوگیر تو نشود از اصرار در دعا و كوشش در آن- یا (آنكه زراره كلامى) مانند این گفت-.
۸-و نیز حضرت امام صادق علیه السلام فرمودند : امام امیر المؤمنین علیه السلام فرماید: محبوبترین كارها در (روى) زمین براى خداى عز و جل دعا است ، و بهترین عبادت پرهیزكارى و پارسائى است و امیر المؤمنین علیه السّلام مردى بود كه بسیار دعا می كرد.
📚 كتاب الدعا من الكافى
تألیف ثقة الاسلام ابى جعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق الكلینى الرازى المتوفى ۲۲۸ ه
