آيه سأل سائل
سومين آيه نازل شده درباره غدير، آيه هايى از سوره معارج است.
خداوند در اين سوره مى فرمايد:
(سَأَلَ سائِلٌ بِعَذاب واقِع * لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ)
تقاضاكننده اى تقاضاى عذابى كرد… .
اين آيه نيز درباره روز غدير خم نازل شده است. مردى در آن روز پس از باخبر شدن از موضوع، حاضر به پذيرش ولايت حضرت امير مؤمنان نبود و از خداوند درخواست نزول عذاب كرد. اين مطلب در حديثى كه مفسّر اين آيه است، بيان شده است.
پيش از شرح ماجرا بهتر است در ابتدا نام شمارى از راويان اهل سنّت را كه اين حديث را نقل كرده اند ذكر كنيم، تا باطل بودن ادّعاى ابن تيميه روشن شود كه گفته: «نزول اين آيه در حق على عليه السلام به اتّفاق نظر علما، باطل است».
اين روايت را بسيارى از محدّثان و مفسّران مشهور اهل سنّت در كتاب هاى خودشان نقل كرده اند كه در اين جا فهرستى از اين بزرگان سنّى مذهب را مى آوريم:
۱ . ابوبكر سبيعى، (متوفاى سال ۱۶۲ هـ . ق).
۲ . سفيان بن سعيد ثورى، (متوفاى سال ۱۶۱ هـ . ق).
۳ . سفيان بن عيينه، (متوفاى سال ۱۹۸ هـ . ق).
۴ . ابونعيم فضل بن دكين، (متوفاى سال ۲۱۹ هـ . ق).
۵ . ابوعبيد هروى، (متوفاى سال ۲۲۳ يا ۲۲۴ هـ . ق).
۶ . ابراهيم بن حسين كسائى، ابن ديزيل، (درگذشته سال ۲۸۱ هـ . ق).
۷ . ابوبكر نقّاش موصلى، (درگذشته سال ۳۵۱ هـ . ق).
۸ . ابواسحاق ثعلبى، (درگذشته سال ۴۲۷ يا ۴۳۷ هـ . ق).
۹ . ابوالحسن واحدى، (درگذشته سال ۴۶۸ هـ . ق).
۱۰ . حاكم حسكانى نيشابورى، (درگذشته سال ۴۷۰ هـ . ق).
۱۱ . سبط ابن جوزى، (درگذشته سال ۶۵۴ هـ . ق).
۱۲ . ابوعبدالله محمّد بن احمد قرطبى، (متوفاى سال ۶۷۱ هـ . ق).
۱۳ . شيخ الاسلام حموئى جوينى، (متوفاى سال ۷۲۲ هـ . ق).
۱۴ . شيخ محمّد زرندى مدنى حنفى، (متوفاى پس از سال ۷۵۰ هـ . ق).
۱۵ . ملك العلماء شهاب الدين دولت آبادى، (متوفاى سال ۸۴۹ هـ . ق).
۱۶ . نورالدين ابن صبّاغ مالكى، (درگذشته سال ۸۵۵ هـ . ق).
۱۷ . نور الدين على بن عبدالله سمهودى، (درگذشته سال ۹۱۱ هـ . ق).
۱۸ . شمس الدين خطيب شربينى قاهرى، (درگذشته سال ۹۷۷ هـ . ق).
۱۹ . ابوالسعود محمّد بن محمّد عمادى، (درگذشته سال ۹۸۲ هـ . ق).
۲۰ . جمال الدين محدّث شيرازى، (درگذشته سال ۱۰۰۰ هـ . ق).
۲۱ . زين الدين عبدالرؤوف مناوى، (درگذشته سال ۱۰۳۱ هـ . ق).
۲۲ . نورالدين على بن ابراهيم حلبى، (درگذشته سال ۱۰۴۴ هـ . ق).
۲۳ . احمد بن باكثير مكّى، (متوفاى سال ۱۰۴۷ هـ . ق).
۲۴ . شمس الدين حفنى شافعى، (متوفاى سال ۱۱۸۱ هـ . ق).
۲۵ . ابوعبدالله زرقانى مالكى، (متوفاى سال ۱۱۲۲ هـ . ق).
۲۶ . محمّد بن اسماعيل امير صنعانى، (متوفاى سال ۱۱۸۲ هـ . ق).
۲۷ . سيّد مؤمن شَبلَنجى مصرى، (متوفاى سال ۱۳۲۲ هـ . ق).
۲۸ . شيخ محمّد عبده، (متوفاى سال ۱۳۲۳ هـ . ق).
شأن نزول آيه چيست؟
طبق آن چه در روايات آمده خلاصه اى از ماجرا از اين قرار است:
رسول خدا صلى الله عليه وآله در روز غدير خم، خطبه اى را ايراد فرمود و سخنرانى كرد و مطالبى را كه خدا مى خواست در آن مطرح نمود و درباره امير مؤمنان على و اهل بيت ايشان عليهم السلام مطالبى به ميان آورد و فرمود:
أيّها الناس! ألست أولى بكم من أنفسكم؟
اى مردم! آيا من از خودتان بر شما سزاوارتر نيستم؟
پاسخ دادند: چرا همين طور است.
فرمود:
فمن كنت مولاه فعليّ مولاه، اللهمّ والِ من والاه وعاد من عاداه…;
پس هر كس من مولاى او هستم، على مولاى اوست. خدايا! دوستدار وى را دوست بدار و دشمنش را دشمن… .
آن گاه مردم با حضرت على عليه السلام بيعت كردند… اين خبر در جاى جاى منطقه و نقاط و سرزمين هاى مختلف پيچيد تا آنان كه در اين حجّ با رسول خدا صلى الله عليه وآله همراه نبودند نيز از اين خبر آگاه شدند… .
در همين روزها مردى ـ كه در ادامه اين شخص را معرفى خواهيم كرد ـ با شتر خويش آمد و آن را كنار درِ مسجد بست و وارد مسجد شد. رسول خدا صلى الله عليه وآله در مسجد بود و اصحابش پيرامون ايشان نشسته بودند.
آن مرد پيشاپيش رسول خدا صلى الله عليه وآله بر دو زانو نشست و عرض كرد: اى محمد! تو به ما فرمان دادى كه گواهى بدهيم خدايى جز الله نيست و تو رسول خدا هستى ما نيز پذيرفتيم. تو به ما فرمان دادى كه شبانه روز پنج نماز بخوانيم، در ماه رمضان روزه بگيريم، به حج خانه خدا برويم و زكات مال را بپردازيم; ما نيز پذيرفتيم. اما تو به اين اندازه راضى نشدى تا اين كه دست عموزاده خود را بالا بردى و او را بر مردم برترى دادى و گفتى: هر كس من مولاى او هستم، على نيز مولاى اوست!
اين سخن توست يا سخن خداوند؟
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله در حالى كه ديدگانش قرمز شده بود فرمود:
والله الّذي لا إله إلاّ هو، إنّه من الله وليس منّي;
به خدايى كه جز او خدايى نيست، اين امر از جانب خداوند است و از سوى من نيست.
و اين را سه مرتبه تكرار نمود. در اين هنگام آن مرد برخاست و مى گفت: خدايا! اگر آن چه محمد مى گويد، حق است، سنگى از آسمان بر ما نازل كن، يا عذابى دردناك بر ما فرو فرست!
راوى مى گويد: به خدا سوگند، هنوز آن مرد به شترش نرسيده بود كه خداوند از آسمان سنگى را به سوى او پرتاب كرد و بر فرق او اصابت كرد و از دُبُرش خارج شد، او فورى جان داد، و خداوند متعال اين آيه بر پيامبر نازل كرد:
(سَأَلَ سائِلٌ بِعَذاب واقِع);۱
سؤال كننده اى از خدا درخواست كرد كه عذاب بر وى واقع شود
